Արեւելեան հրուշակագործութեան նրբակերտ ժառանգութիւն մը

Դարեր եւ սահմաններ կտրած անթիւ խոհարարական գանձերու շարքին, քատայըֆը (kadaif) ուրոյն տեղ մը կը գրաւէ։ Նուրբ թելերու ձեւով պատրաստուած այս բարակ խմորը Միջին Արեւելքի եւ Արեւելեան Միջերկրականի հրուշակագործութեան ամենախորհրդանշական բաղադրիչներէն մէկն է, ուր անիկա կը շարունակէ մնալ աւանդական ամենասիրուած անուշեղէններու գլխաւոր դերակատարը։

Նաեւ ծանօթ իբրեւ կատայիֆի, քատայըֆը կազմուած է խմորի չափազանց բարակ թելիկներէ, որոնք կը պատրաստուին ալիւրի եւ ջուրի պարզ խառնուրդով մը։ Անոր արտաքինը կը յիշեցնէ ոսկեգոյն թելերու հիւսուածք մը, որ թխուելէ ետք կը ստանայ խրթխրթան եւ թեթեւ texture (կառուցուածք)։ Չոր պտուղներու (ընկուզեղէն), թարմ պանիրներու, հալած կարագի եւ բուրաւէտ օշարակներու (շիրա) հետ համադրուելով՝ անիկա կը ծնի այնպիսի հանրայայտ մասնագիտութիւններ, ինչպիսիք են քիւնեֆէն եւ ընկոյզով կամ պիստակով լեցուն քատայըֆի աւանդական բոյնիկները։

Թէեւ դժուար է ճշգրտութեամբ որոշել անոր ծննդավայրը, խոհարարական պատմութեան մասնագէտները անոր արմատները կը տեսնեն միջնադարեան արաբական աշխարհի խոհանոցներուն մէջ։ Ժ. եւ ԺԳ. դարերուն միջեւ սկսան երեւան գալ յատկապէս հրուշակագործութեան համար նախատեսուած չափազանց բարակ խմորներով պատրաստութիւններու յիշատակումներ։ Այդ խոհարարական նորարարութիւնները դրին հիմքերը աւանդութեան մը, որ իր գագաթնակէտին պիտի հասնէր դարեր ետք։

Օսմանեան Կայսրութեան շրջանին էր, որ քատայըֆը ապրեցաւ զգալի տարածում։ Պոլսոյ կայսերական խոհանոցները կատարելագործեցին պատրաստման հնարքները եւ այս ուտեստը վերածեցին պալատի ամենասիրելի անուշեղէններէն մէկուն։ Այդտեղէն անոր գործածութիւնը տարածուեցաւ Անատոլուի, Պալքաններու, Յունաստանի, Հայաստանի, Սուրիոյ, Լիբանանի եւ Պաղեստինի մէջ՝ իւրաքանչիւր շրջանի մէջ որդեգրելով տեղական բաղադրիչներ եւ երանգներ։

Հայկական խոհարարութիւնը նոյնպէս որդեգրեց քատայըֆը իբրեւ իր խոհանոցային ժառանգութեան մէկ մասը։ Դարեր շարունակ, յատկապէս Արեւմտեան Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ համայնքներուն մէջ, այս խմորով պատրաստուած անուշեղէնները մաս կազմած են ընտանեկան հանդիսութիւններուն, կրօնական տօնակատարութիւններուն եւ համայնքային հաւաքոյթներուն։ Ընկոյզով, նուշով կամ սերուցքով (գայմաղ) լեցուն՝ անոնք կը պատրաստուէին մեծ խնամքով եւ կը պահուէին յատուկ առիթներու համար։

Հայկական Սփիւռքը հետագային նպաստեց այս բաղադրատոմսերու պահպանման եւ տարածման աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ։ Այսպէս, Լիբանան, Սուրիա, Ֆրանսա, Միացեալ Նահանգներ, Արժանթին եւ այլ երկիրներ հաստատուած ընտանիքներ շարունակեցին սերունդէ սերունդ փոխանցել պատրաստութեան մը գաղտնիքները, որ պարզ անուշեղէն մը ըլլալէ շատ աւելին է։

Քատայըֆը, վերջնական հաշուով, կը ներկայացնէ մշակութային փոխանակման կենդանի օրինակ մը, որ դարեր շարունակ բնորոշեց Արեւելեան Միջերկրականի եւ Միջին Արեւելքի ժողովուրդները։ Այս նուրբ խմորի իւրաքանչիւր թելը իր մէջ կը պարփակէ տեղահանութիւններու, հանդիպումներու եւ ընտանեկան սեղանին շուրջ բաժնեկցուած աւանդութիւններու պատմութիւններ։

Այսօր, հեռու իր արժէքը կորսնցնելէ, քատայըֆը կը շարունակէ նուաճել նոր հասարակութիւններ։ Անոր վերջերս որդեգրումը ժամանակակից ստեղծագործութիւններու մէջ, ինչպիսիք են քատայըֆով եւ պիստակով լեցուն հանրայայտ շոքոլաները, կը փաստէ, որ աւանդական բաղադրատոմսերը տակաւին շատ բան ունին առաջարկելու նոր սերունդներուն։

Աւելի քան պարզ բաղադրիչ մը, քատայըֆը մշակութային ինքնութեան արտայայտութիւն է եւ խոհարարական ժառանգութիւն մը, որ կը շարունակէ միացնել անցեալն ու ներկան՝ համի միջոցով։

https://youtu.be/FWmOg293rnk